همهء اين‌ها كه ذكر شد ، براى پزشكانى كه به مطالعهء اين مقاله مىپردازند ، عجيب و حيرت‌آور است ، زيرا تصور نمىكنند اين‌همه اطلاعات دقيق و وسيع از ابن سينا ، كه پزشك هزار سال پيش ايران بوده است ، باشد . ولى به عقيدهء ما عجيب‌تر و حيرت‌آورتر اين است كه از صد سال پيش تاكنون ، كه تمدن ، فرهنگ و علم از اروپا به ايران منتقل شده و در تمام شئون زندگى ما رخنه كرده است ، چگونه كسى پيدا نشده است در مقام تحقيق اين مطالب و نظاير آن برآيد و چه رازى در كار بوده است كه ما را ، نه تنها ، از فرهنگ و تمدن اصيل و پرارج ملى خود - كه بر مبنا و اساسى چنين محكم پىريزى شده است - به‌كلى بىخبر نگاه دارند ، بلكه با تمام قوا از راه‌هاى مختلف كوشش كرده‌اند هرچه را كه رنگ قديم دارد به صورت مسخره و بىاساس و باطل جلوه دهند ؛ به‌طورىكه اگر از يك طبيب امروزى يا يك دانشجوى پزشكى ( به شرطى كه اين مقاله را مطالعه نكرده باشد ) سؤال شود طب ابن سينا و اصولا معلومات اطباى قديم ايران چگونه و در چه حدود بوده است ؟ جواب خواهند داد : « مانند طب پيرزن‌ها در خانه‌ها » ، زيرا در ذهن عموم طبقه روشنفكر و تحصيل‌كردهء كشور ما ، در طى صد سال اخير ، چنين تلقين و تزريق كرده‌اند كه معلومات قدما متكى به هيچ اصل عملى صحيح و منطقى نيست و هرچه هست متعلق به اروپاييان است . 6 - اعجاز محمد بن زكرياى رازى در تشخيص بيمارى ورم كبد همهء پزشكان قديم بلكه عموم مردم به‌خوبى مىدانند كه اولين شرط موفقيت در درمان بيمارىها ، تشخيص صحيح و دقيق بيمارىها است و تشخيص نيز وقتى امكان‌پذير است كه پزشك اطلاعات كافى از تشريح بدن انسان ، فيزيولوژى ، آسيب‌شناسى ، علم الامراض و علامت‌شناسى ( سميولوژى ) داشته باشد . پزشكان قديم ايران از همهء اين‌ها اطلاعات وسيع داشتند ، به اين جهت به تشخيص صحيح بيمارىها موفق مىشدند . لازم به توضيح است كه جالينوس ، پزشك معروف قرن دوم ميلادى ، كتابى در آسيب‌شناسى نوشته است به نام لوكيس افكتيس « 1 » و در اين كتاب ضايعات اعضاى مختلف بدن را كه به علت بيمارىها پيدا

--> ( 1 ) . Locis affectis